است . چاپ انتقادى جديد ترجمهء لاتينى « إلهيات » شفا نيز به كوشش سيمون فانريت ، با مقدمه‌اى از وربكه در دو جلد ( ج 1 ، مقاله 4 - 1 و ج 2 ، مقاله 10 - 5 را در برمىگيرد ) در سال‌هاى 1977 و 1980 م در لوون سوئيس انتشار يافته است « 1 » . امّا كتاب قانون در علم پزشكى كه مىتوان گفت كه آن از مهمترين آثار ابن سينا و بزرگترين هديهء او به علم و تمدّن بشرى به شمار مىآيد . اين كتاب كه از نظر اشتمال آن بر بيمارىهاى گوناگون و كيفيّت درمان آنها يك دائرة المعارف بزرگ علم پزشكى محسوب مىشود بيش از هر كتاب ديگر مورد توجّه اهل علم به ويژه پزشكان قرار گرفته و شروح و تعليقات متعدّد بر آن نوشته شده و ترجمه‌هاى گوناگون از آن صورت گرفته است . پيش از ابن سينا در يونان مىتوانيم از بقراط و جالينوس و در جهان اسلام از على بن ربّن طبرى صاحب كتاب فردوس الحكمه و محمّد بن زكرياى رازى صاحب الحاوى و المنصورى و على بن عباس اهوازى صاحب كامل الصّناعة الطبيّة به عنوان بزرگترين پزشكان نام ببريم ؛ ولى ابن سينا در قانون همهء مميّزات علمى آنان را مورد توجّه داشته و پس از او شايد بتوان فقط از كتاب فارسى ذخيرهء خوارزمشاهى نام برد كه جنبهء دائرة المعارفى داشته و بيمارىهاى انسانى را از فرق تا قدم بيان كرده و براى درمان آنها انواع روش معالجه را از خوردنى و نوشيدنى و وارد كردنى و ماليدنى معرفى كرده است . در مقايسه ابن سينا با حكيمان پيش از خود جمله‌اى نزد پزشكان معروف است كه در پشت جلد يكى از نسخه‌هاى ارجوزهء طبيّهء ابن سينا ديده مىشود : « پزشكى معدوم بود . بقراط آن را از عدم به وجود آورد و سپس مرده بود ، جالينوس آن را زنده كرد و بعد از آن كور شد و حنين بن إسحاق آن را بينا كرد و بعد از آن در شهرها متفرق گرديد و محمد بن زكرياى رازى آن را جمع‌آورى نمود » . علّامه قطب الدين شيرازى گفته است : و بايد گفته شود كه : « پزشكى ناقص بود و ابن سينا آن را كامل ساخت » « 2 »

--> ( 1 ) . دائرة المعارف بزرگ اسلامى ، ج 2 ، ص 6 . ( 2 ) . مقدّمهء شرح ارجوزهء طبّيهء ابن سينا ، ص 7 .